باصره و خفقان و ضعف دل و دماغ و كبد و معده و گرده و مثانه و اوجاع ظهر و ورك و عرق النسا و نقرس و رعشه و فالج و امثال اين‌ها [ مىگردد ] ؛ خصوصاً در هنگام امتلاء معده از طعام و در هنگام كمال خلوّ معده ، باعث كمال ضعف و تحليل ارواح و قوا است . و امّا در هنگام قوّت بدن و ارواح و تقاضاى طبيعت و در هنگام معتدل و بعد [ از [ انهضام طعام ، صحبت و مجامعت با زنان طنّاز و شاهدان پر عشوه « 1 » و ناز ، صاحبان سنّ بلوغ و امتياز ، جوانان در كمال صحّت با همخوابه‌هاى مرغوبه ، بلا تعب و مشقّت و اكراه و نفرت و تشويش و اضطراب و خوف ، باعث تقويت ارواح و انتعاش حرارت غريزيه و امر باه و تسخين بدن است [ آن هم ] تسخين معتدل با وجود كثرت استفراغ منى . و ضعف كم‌تر آورد به سبب كمال شوق و رغبت طبيعت و التذاذ تامّ بدان . و دافع امراض كثيره است از جنون و ماليخوليا و وسواس و خيالات فاسده و غلبهء خون و صفراء و امراض حادثه از آن هر دو ؛ به تخصيص شبّانِ دموى مزاج را . پس ، از اين جهت و به اين شرايط ، [ جماع ] از جمله ضروريات است و معمول شريعت غرّا و مضرّتى ندارد . و نافع و حافظ مزاج شخص و محصِّلِ نوع آن و ثواب بسيار در آن است و حديث شريف نبوى - صلّى اللّه عليه و آله - « تَناكَحُوا تَناسَلوُا تَكْثروا فإنّى اباهى بكُم الامَمَ الّسابِقَهء يوْمَ القيامهء و لَو بِالسِّقْط » « 2 » ، اشاره بدين است . بيان تدبير جماع و آن كه چه كسان را نافع و چه كسان را مضر و اوقات و هنگام و احوال نافعه ، و اوقات و هنگام و احوال مضرّه و هيأت نافعه و هيأت ضارّه . بدان كه صاحب مزاج گرم و تر - يعنى دموى مزاج را - اين امر ، اليق و اقوى و ضررِ كم‌تر حاصل [ است ] ؛ امّا اگر افراط و حرص نورزد در كثرت جماع و حدّ اعتدال را مرعى

--> ( 1 ) . الف و ب : ( شيوه ) آمده اما به نظر مىرسد اشتباه كاتب است و ( عشوه ) صحيح است . ( 2 ) . شيخ تاج الدّين ، محمد بن محمد بن حيدر شعيرى ، جامع الأخبار ، رضى ، قم 1363 ، چاپ دوم ، ص 101 . قال رسول الله صلى إله عليه و آله و سلْم : تناكحوا تناسلوا تكثروا فإنّى اباهى بكم الأُمم يوم القيامهء و لو بالسقط .